بررسي روابط متقابل انسان ودرخت

مطالعه موردي درخت نخل

        ابناي آدمي با درختان يك خويشي سرشتي دارند . جنگل هاي جهان نياكان ما را در خود پناه دادند و آن ها را با دانه ها ، ميوه هاي سته و ساير ميوه هاي وحشي تغذيه مي كردند . سپس جنگل ها سوخت مورد نياز براي گرم كردن انسان اوليه غارنشين فراهم ساختند و مواد اوليه لازم براي ساختن سلاح هاي مورد استفاده در شكار و دفاع ، ساختن كلبه هاي چوبي و حصار ها را در اختيار او گذاشتند . اما خيلي پيش از اين درخت يا حداقل نياكان سلسله گياهان سبز در واقع شرايطي بوجود آورند كه حيات آدمي را امكان پذير ساخت .

          درخت يكي از مظاهري بود كه بشر از روز نخست در برابر آن سر تعظيم فرود آورد ، چه تصور مي كرد در هر درختي خدايي ماوا گزيده يا روحي نهفته است و پناهگاه ارواح شرير و شياطين يا فرشتگان و پريان است كه در زندگي انسان موثرند . از اين رو بشر اوليه ، خواه ناخواه ، درخت را مورد پرستش قرار داد و براي رهايي از شكنجه و آزار خدايان ، به سحر و جادو پناه برد و به تدريج بازار جادوگران و ساحران رواج و رونق گرفت .

        وقتي كه از درخت صحبت به ميان مي‌آيد به واژه‌هايي همچون درخت زندگي، درخت بيداري، درخت معرفت، درخت كيهاني، درخت واژگون و... برمي‌خوريم. آشنايي بشر با درخت به داستان پيدايش برمي‌گردد؛ جاييكه سخن از درخت ممنوعه و ميوه ممنوعه است. منظورمان همان درختي است كه در باغ عدن وجود داشت. درخت‌ها از دير زمان در نزد انسان گرامي بوده‌اند. انسان بدوي اعصاركهن و انسان بدوي عصرحاضر گمان مي‌كرده است و مي‌كند كه درختان نيز مانند جانوران و مردم داراي روان‌اند.

        بي شك از آن روي كه زندگي انسان ديرينه سال با طبيعت و پديده هاي آن ، به ويژه درخت گره خورده است . پرستيدن درخت مي تواند يكي از آيين هاي آغازين همچون سنگ ، مهره ، بت و... باشد . افسانه هاي مانده از درختان نيز كه در برگيرنده آرزوها و نياز انسان ها و پيوند آن ها با درختان است مي تواند ريشه در درخت آييني داشته باشد.

.... در بخشي از جنوب هنوز درختاني وجود دارند كه آن ها را " جني " يا " خونين " مي نامند و مي دانند . اين باور ها توام با تقدس برخي از درختان ، خود ريشه كيش درخت و يا درخت آييني را استوار مي سازد .

         درختان جني و يا خونين چنان اند كه اگر شاخه اي از آن ها ببرند و يا به سويشان سنگ پرتاب كنند ، باور دارند كه اين كار به مرگ يا ديوانه شدن آزار دهنده و ... مي انجامد . اين گونه درختان مانند " اشك جني " در چاهكوتاه ،" گز جني" در شمال غربي امامزاده ، " كنار جني " باغ خان در محرزي ، " كنار خيني " و يا خونين در كنار آبادي و ... از روستاهاي پيرامون بوشهر ، هنوز هم وجود دارند و در باور ها پابرجاي .

        قطع درخت از همان زمان قديم تا امروز امري مذموم و ناپسند بوده و مردمان خواه به علت ترسي كه از درخت داشته اند و خواه از نظر استفاده اي كه از آن مي برده اند بدان با نظر تكريم و احترام مي نگريسته اند و هنوز نيز در بسياري از نقاط جهان نسبت به درخت احترام قايلند .

        ايرانيان قديم درخت را وسيله بركت و اباداني مي دانسته اند و حفظ آن را از وظايف مذهبي خود مي شمردند . بنابر گفته های زرتشت انسان ها و درختان به مثابه برادران هستند و بدون یاری و تعاون هم توانا به زندگی درست و توسعه یافته ای نمی شوند . درخت نمونه ای کامل در شکل زندگی گیاهی است و به همان گونه درُ در جهان جانوری نیز ُ انسان نمودار بالاترین درجه تکامل شناخته می شود . عالی ترین و مناسب ترین شکل خوراک نیز در سیاره ی ما فراورده های درختی ُ یعنی انواع میوه ها و گیاهان است ُ و انسان به عنوان کامل ترین نمونه در جهان جانوری باید از چنین خوراکی تغذیه کند و تعاون آدمی در گسترش زندگی گیاهی موجب پیدایش سازگارترین محیط برای زندگی به روی زمین می شود.

... در اوستا چندین سرود در ستایش درخت به عنوان برادر انسان وجود دارد به موجب این سرود ها ، قطع درخت بدون آن که حداقل دو درخت دیگر به جایش غرس شود ، یک جنایت و یک کردار اهریمنی است . بر پایه همین آموزش ها ، هر پدری به هنگامی که دارای فرزندی می شود ، لازم است به یادبود چنین واقعه ای ، درختی بکارد و این کاشت در هر زاد روز کودک تکرار گردد . وقتی چنین فرزندی به بیست و یک سالگی رسید ، پدر مکلف است زمینی را که درختان درآن غرس شده و پرورش یافته ، به وی به عنوان میراثی ببخشد ، بدان عنوان که این وسیله ای برای امرار معاش و گذران روزی گردد.  

 هنوز نيز اين علاقه و احترام به درخت در بين ايرانيان پابرجاست و آن را مقدس مي دانند و براي حفظ آن نذر و نياز مي كنند و به آن دخيل مي بندند .